Βήμα στην επικοινωνία

Ιστορική ανασκόπηση του επαγγέλματος του διερμηνέα

 

Το επάγγελμα του διερμηνέα είναι το ίδιο παλιό με την ύπαρξη παραπάνω από μία γλωσσών στον κόσμο. Ήδη από τη Γένεση υπάρχει αναφορά στον πύργο της Βαβέλ, που στη βαβυλωνιακή γλώσσα σήμαινε «Η πόρτα του Θεού». Ο πύργος αυτός δεν ήταν τίποτε άλλο από ένα κτήριο στην περιοχή της Μεσοποταμίας, σκοπός του οποίου ήταν να οδηγήσει τους ανθρώπους  εκεί που βρίσκεται ο Θεός. Σύμφωνα πάντα με τη Γένεση, ο Θεός, εξοργισμένος από την ασέβεια αυτή των ανθρώπων, κατάστρεψε τον πύργο κι έτσι οι άνθρωποι, από μια γλώσσα που μιλάγανε, άρχισαν να μιλάνε διαφορετικές γλώσσες ανάλογα με το έθνος στο οποίο ανήκανε, με αποτέλεσμα να επέλθει πλήρης σύγχυση. Τότε εμφανίστηκαν και οι πρώτοι διερμηνείς. Τα πρώτα δείγματα ιστορικής επιβεβαίωσης της ύπαρξης διερμηνέων στην Αρχαιότητα είναι κάποιες επιγραφές στους τάφους των πριγκίπων της Ελεφαντίνης γύρω στο 3000 π.Χ. Η ανάγκη που καλύπτανε  οι διερμηνείς εκείνοι ήταν αυτή της επικοινωνίας των Αρχαίων Αιγυπτίων με τις φυλές με τις οποίες έρχονταν σε επαφή. Αναφορά στην ύπαρξη διερμηνέων γίνεται και από την αρχαία ελληνική γραμματεία κατά τη μεγάλη εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Ασία, ενώ και κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, οι Ρωμαίοι προσέβλεπαν στους διερμηνείς για την επικοινωνία τους με τους λαούς τους οποίους κατακτούσανε. Οι διερμηνείς χρησιμοποιήθηκαν πολλές φορές και για τη διάδοση διαφόρων θρησκειών όπως ο Ιουδαϊσμός, ο Χριστιανισμός ή ο Μωαμεθανισμός. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι αυτά των διερμηνέων κατά τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία που μετέφραζαν στο λαό τα διδάγματα των Ραβίνων ή η άμεση συμβολή τους στον εξισλαμισμό της Αφρικής με την προφορική μετάφραση του λόγου του Προφήτη στις τοπικές διαλέκτους.

Πολύ σημαντική ήταν η συμβολή των διερμηνέων κατά την εποχή της ανακάλυψης του Νέου Κόσμου. Ο Χριστόφορος Κολόμβος, κατά τη διάρκεια της αποστολής του στην Αμερική, βασίστηκε πολύ στην αρωγή του Ντον Λουίς Τόρρες, που ήξερε εκτός από τα καστελιάνικα, άλλες πέντε γλώσσες – μεταξύ των οποίων και τα ελληνικά –, ενώ σημαντική ήταν και η συμβολή γηγενών διερμηνέων, οι οποίοι καθησύχαζαν τους ντόπιους πληθυσμούς και τους παρακινούσαν να μην προβάλουν αντίσταση στους κατακτητές. Αλλά και ο Κορτές οφείλει πολλά στους διερμηνείς του και κυρίως στον Χερόνιμο ντε Άγιλαρ και στην Ντόνια Μαρίνα για  την κατάκτηση  και τον εκχριστιανισμό της χώρας του Μεξικού. Ο πρώτος, με την ιδιότητα του σκλάβου επί εφτά χρόνια στην περιοχή του Γιουκατάν είχε μάθει τη γλώσσα των Μάγια, ενώ η δεύτερη ήταν επιφορτισμένη με την επικοινωνία με τους Αζτέκους.

Στους διερμηνείς ανέτρεξαν και οι Γάλλοι κατά την εποχή της κατάκτησης του Καναδά και άλλων περιοχών της Βόρειας Αμερικής, ενώ καταλυτικής σημασίας για τα γαλλικά συμφέροντα ήταν και ο ρόλος των διερμηνέων κατά τα αποικιοκρατικά χρόνια.

 Στην περιοχή του Ισραήλ, η διερμηνεία έχει πολύ μεγάλη παράδοση από τα αρχαία χρόνια. Η Βίβλος για παράδειγμα αναφέρει ότι οι γιοι του Ιακώβ συναντήθηκαν πριν 3500 χρόνια με τον Αιγύπτιο αντιβασιλιά παρουσία διερμηνέα. Αλλά και κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα οι διερμηνείς κατέχουν ζηλευτό ρόλο στη χώρα του Ισραήλ, αφού η παρουσία αραβόφωνων βουλευτών με μη επαρκή ή και καθόλου γνώση της εβραϊκής γλώσσας στα έδρανα της Κνεσέτ[1], απαιτούσε τη μόνιμη απασχόληση διερμηνέων κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεών της. Ίσως όμως η πιο χαρακτηριστική περίπτωση στο Ισραήλ  να ήταν η δίκη τον Απρίλιο του 1961 του Αδόλφου Άιχμαν, του γερμανού ναζιστή αξιωματικού και εγκληματία πολέμου. Στην ακροαματική διαδικασία που διήρκησε σχεδόν τρεις μήνες, απασχολήθηκαν τρεις ομάδες διερμηνέων: η πρώτη ομάδα μετέφραζε διαδοχικά από τη γερμανική προς την εβραϊκή γλώσσα για λογαριασμό του δικαστηρίου όλες τις παρεμβάσεις του κατηγορουμένου και των συνηγόρων του· η  δεύτερη μετέφραζε από καμπίνα  στον κατηγορούμενο και στο συνήγορο του, ενώ η τρίτη ήταν επιφορτισμένη με τη διερμηνεία προς την αγγλική και τη γαλλική γλώσσα  για τους ξένους ανταποκριτές. Ο ρόλος που διαδραμάτισαν οι διερμηνείς στην εκδίκαση της υπόθεσης αυτής ήταν καταλυτικής σημασίας.

Το επάγγελμα του διερμηνέα έχαιρε μεγάλου κύρους  κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι διερμηνείς εκείνης της περιόδου κατείχαν πολλά και σημαντικά αξιώματα που τους αποδίδονταν από την Υψηλή Πύλη, όπως για παράδειγμα αυτό του Μεγάλου Διερμηνέα ή του Ειδικού Διερμηνέα. Ωστόσο, το όνομα με το οποίο έγιναν γνωστοί οι διερμηνείς εκείνης της εποχής ήταν δραγουμάνοι. Ο θεσμός του δραγουμάνου ήταν υψίστης σημασίας για τον Ελληνισμό εκείνης της περιόδου, αφού οδήγησε τους Φαναριώτες να αποκτήσουν σημαντικό κύρος και δύναμη, κυρίως κατά τον 18ο αιώνα. Η άνθηση του θεσμού οφείλεται  στην ανάπτυξη των σχέσεων των Οθωμανών με τα μεγάλα ευρωπαϊκά κράτη, όπως τη Γαλλία και την Αγγλία. Πρώτος Έλληνας Διερμηνέας της Πύλης ή Μέγας Διερμηνέας θεωρείται ο Παναγιώτης Νικούσιος (1661-1673), που προηγουμένως είχε διατελέσει διερμηνέας για την πρεσβεία της Γερμανικής Αυτοκρατορίας στην Κωνσταντινούπολη. Τον Νικούσιο ακολούθησαν ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος και πολλοί άλλοι.  

Περίοπτη θέση στην ιστορία της διερμηνείας λόγω των τεράστιων ιστορικών και πολιτικών συνδηλώσεων του γεγονότος, αλλά και λόγω του ότι έγινε ευρέως γνωστή η  ταυτόχρονη διερμηνεία, αποτελεί η Δίκη της Νυρεμβέργης. Πολλοί θεωρούν ότι χωρίς τη χρήση ταυτόχρονης διερμηνείας, η πολύγλωσση δίκη των υψηλών αξιωματούχων των Ναζί που διήρκησε έναν ολόκληρο χρόνο, δε θα μπορούσε να  διεξαχθεί. Η ιδέα  ανήκε  στον Λέον Ντόστερτ, που είχε γεννηθεί στη Γαλλία το 1904 και είχε διατελέσει διερμηνέας τόσο του γερμανικού  όσο και του αμερικανικού στρατού.  Κατά τη γνώμη μου, δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι για το επάγγελμα της διερμηνείας αποτέλεσε έναν θρίαμβο, αφού επετεύχθη  απόλυτα η υπερκέραση των γλωσσικών εμποδίων που λειτουργούσαν ως ανάχωμα στην απονομή δικαιοσύνης. Σύμφωνα με την εταιρεία IBM που κατασκεύασε το σύστημα για τη λειτουργία της ταυτόχρονης διερμηνείας, «σκοπός ήταν άπαντες οι ενδιαφερόμενοι να μπορέσουν να παρακολουθήσουν τη Δίκη». Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που αντιτάχθηκαν σθεναρά στη χρήση του νέου συστήματος,  προβάλλοντας διάφορα επιχειρήματα, όπως για παράδειγμα ότι ήταν αδύνατο να λειτουργήσει σωστά ο συγκεκριμένος μηχανισμός. Ωστόσο, παρά τα διάφορα τεχνικά προβλήματα που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, το συνολικό αποτέλεσμα ξεπέρασε τις προσδοκίες ακόμα και των πιο αισιόδοξων, καθιστώντας την ταυτόχρονη διερμηνεία έναν πετυχημένο θεσμό στο μυαλό και στη συνείδηση όλων των ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων ακόμα και των πιο σκεπτικιστών. Σημαντικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι αυτοί που εκτέλεσαν χρέη διερμηνέα στη Δίκη προέρχονταν από τελείως διαφορετικά περιβάλλοντα όσων αφορά την ηλικία, τη γλώσσα και την κοινωνική τους τάξη. 



[1] Το Ισραηλινό Κοινοβούλιο